Tələni üzlə satmaq

İnsanlar qəribə şeyə tez inanırlar: əgər qadın kadrda səliqəli, baxımlı və özünə arxayın görünürsə, deməli həyatı da elədir. Halbuki mən çoxdan tərsinə yaşayırdım: çöldə işıq, ton, rakurs, filtr, anlaşmalar, storisdə təbəssüm; içəridə isə qarışıqlıq, borc və bir gün kimsənin telefonumdakı “yanlış” səhifəni görəcəyi qorxusu.

O axşam evə metro ilə qayıdırdım. Eskalatorda telefonda köhnə tanışlardan birindən mesaj gəldi. Vaxtilə çəkilişlərdə rastlaşmışdıq, sonra ara-sıra yazışırdıq. O, cəmi iki söz yazmışdı: “buna bax” — və link atmışdı. O anda açmadım. Liftə minəndə, mərtəbəmə qalxanda, avtomatik olaraq mesaja toxundum. Hansısa sayt açıldı. Adı mənə tam yad deyildi, elə bil hardasa qulağım ilişmişdi. Pəncərəni dərhal bağladım, amma həmin ad başımda qaldı. Bəzi şeylər adamın beyninə alçaldılma kimi yapışır.

Mən Bakıda yaşayırdım, sosial şəbəkələrdə işləyirdim, həm öz hesabımı aparırdım, həm də başqaları üçün inteqrasiyalar, storilər, reklamlar danışırdım. Kənardan baxanda hər şey sanki nəzarət altında idi. Əslində isə çoxdan heç nə nəzarətdə deyildi. Son aylar içində borca girmişdim və o borc insanın içində səs salmadan böyüyən şeylərdən idi. Əvvəl elə bilirdim növbəti reklamla bağlayaram. Sonra düşündüm növbəti çəkilişlə çıxaram. Sonra isə “indi-indi gələcək” pulla. Heç nə vaxtında gəlmirdi. Xatırlatmalar isə lap vaxtında gəlirdi.

Evə çatanda otaq sakit, hətta narahat dərəcədə səliqəli idi. Yalnız torşeri yandırdım, divanda oturdum və həmin linki bu dəfə iPhone-dan yenidən açdım. Bu artıq təsadüfi toxunuş deyildi. Çox yorulmuş adamın “normal” çıxış yolu axtarmaqdan bezməsi idi. Sayt tez açıldı. Uzun müddət ekrana baxıb özümü inandırmağa çalışdım ki, sadəcə baxıb çıxacağam. Sonra qeydiyyatdan keçdim.

Telefonla yox. “Tez giriş”lə yox. Adi email və şifrə ilə, sanki bu səliqə mənim qərarıma hansısa hörmət verəcəkdi.

İlk depoziti bank tətbiqindən birbaşa köçürmə ilə etdim. Nə nəğd, nə təsadüfi pul, nə də “yanmasa da olar” dediyim məbləğ idi. Elə həmin günlərdə borca, həftənin sonuna, zahiri qaydaya çatmalı olan pul idi. Amma mən o anda özümü inandırmışdım ki, tez bir az da artırsam, bu artıq səhv olmayacaq. Hiylə olacaq. Müvəqqəti çıxış olacaq. Heç kimin görmədiyi balaca xilas yolu.

İnsan tələyə də belə girir: “mən batacağam” fikri ilə yox, “vəziyyəti azca düzəldəcəyəm” fikri ilə.

Əvvəl heç nə olmadı. Sonra xırda bir qazanc. Sonra bir az da. Bu bəs elədi ki, beynimdə köhnə, yapışqan bir ümid alışsın: bəlkə doğrudan da çıxmaq olar? Varlanmaq yox. Sadəcə çıxmaq. Dəliyi bağlamaq. Boğazımdakı ilgəyi bir az boşaltmaq. Mən yarıqaranlıq otaqda divanda oturub ekrana elə baxırdım, sanki o sayt yox, qapıdır.

Sonra balans düşməyə başladı.

Sonra bir az da.

Sonra “geri çıxarım” dedim.

Sonra bir də.

Və axırda hər şeyi uduzdum.

Nə dramatik musiqi oldu, nə də xüsusi bir zərbə. Sadəcə rəqəmlər bitdi. Onlarla birlikdə mənim özümə “hələ də vəziyyətə nəzarət edirəm” demək imkanım da bitdi.

Telefon əlimdə xeyli oturdum. Ekranı bağlaya bilmirdim. Çıxaracaq heç nə yox idi. Tranzaksiya tarixçəsi qarşımdaca soyuq və çox dürüst dayanmışdı: pul bank köçürməsi ilə çıxıb oyuna girib və orada ölüb.

Ertəsi gün artıq bilirdim ki, məsələ təkcə utancla bitməyəcək. Mənə borc verənlər və ya məndən gözləyənlər mənim daxili böhranımla maraqlanmırdılar. Onlara məbləğ lazım idi. Ya da o məbləğin əvəzi.

Əvvəl sakit yazdılar. Sonra sərt. Sonra heç nəzakətsiz.

Şərt elə idi ki, ilk anda yox, bir az sonra adamın ürəyini bulandırırdı: əgər borcu pulla bağlaya bilmirsənsə, trafiklə bağlayacaqsan. Storis. Link. Gətirilən oyunçu. Reklam kimi görünməyən reklam. Yəni mənim onsuz da ən yaxşı bacardığım şeylə.

Mən elə o anda ilk dəfə doğrudan qorxdum. Saytdan yox, borcdan yox — özüm özümdən. Çünki anladım ki, illərlə internetdə qurduğum hər şey — etibar, ton, yaxınlıq hissi, “öz adamı” obrazı — indi yem kimi işlədilə bilər. Ən pisi də o idi ki, bunu ən səliqəli şəkildə necə edəcəyimi mən hamıdan yaxşı bilirdim.

Birinci storini on dəfə çəkdim yəqin. Birində işıq xoşuma gəlmədi, birində səsim çox quru gəldi, birində təbəssümüm süni göründü. Axırda demək olar neytral bir şey paylaşdım — guya sadəcə “axşam baş dağıtmaq üçün” təsadüfi tapıntını bölüşürəm. Özümə baxmaq fiziki olaraq xoş deyildi. Amma yenə paylaşdım.

Linkdən kimsə keçəndə mənə bildiriş gəldi.

Mən ona baxıb anladım ki, dönüş nöqtəsi öz pulumu uduzduğum gecə deyildi. Dönüş nöqtəsi bu idi. Mənim borcumun artıq başqasının girişinə çevrildiyi saniyə.

İki gün sonra mənə bir qız yazdı. Çoxdan izləyicilərimdə idi, bəzən storilərə cavab verirdi.

Əvvəl zərərsiz şəkildə:

“Bir şey soruşum, sən özün də orda oynayırsan?”

Sonra bir də:

“Mən dünən sənin linklə girdim.”

Axşam isə üçüncü mesaj gəldi:

“Gülmə, amma mən deyəsən ikinci dəfə də qayıtdım ora.”

Mən bunu bir neçə dəfə oxudum. Bakıda öz mənzilimdə, üst işıq sönülü vəziyyətdə oturub birdən bütün quruluşu tam gördüm: dost mənə vaxtilə “bax buna” deyib link atmışdı, mən qorxu və borcdan oraya girmişdim, uduzmuşdum, indi isə özüm başqa biri üçün həmin “gülərüz”, “təsadüfi”, “zərərsiz” itələməyə çevrilmişdim.

Bir həftə keçməmiş artıq skrinşotlardan danışmağa başladılar. Yazışmalardan. Əgər inad etsəm, bunların brendlərə də, izləyicilərə də, məni hələ də normal həyatı olan səliqəli qadın sayan adamlara da gedə biləcəyindən.

Onda mən tam anladım: mən sadəcə borclu deyiləm. Mən artıq başqasının sxeminin içindəyəm.

Ən murdar hiss isə bu deyildi ki, məni tələni reklam etməyə məcbur edirdilər.

Ən murdar hiss o idi ki, mən bunu öz üzüm ilə edirdim.